reforef.ru 1 2


7 ІFRS ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫ ЕСЕПТІЛІГІНІҢ СТАНДАРТЫ

Қаржы құралдары – ашып көрсету

МАҚСАТЫ

1. Осы Стандарттың мақсаты – ұйымдарға өз қаржы есептілігінде пайдаланушыларға мыналарды бағалауға мүмкіндік беретіндей ақпаратты ашып көрсету туралы талаптарды айқындау:

(а) ұйым қызметінің қаржылық жағдайы мен қаржы нәтижелері тұрғысында қаржы құралдарының маңызы;

және

(b) қаржы құралдарына байланысты пайда болатын, бұларға есепті кезең ішінде және есептік уақыт жағдайы бойынша ұйым килігетін қауіптердің сипаты мен дәрежесі, сондай-ақ осындай қауіптерден сақтану үшін ұйым қолданатын шаралар.

2. Осы Стандартта тұжырымдалған қағидаттар 32-«Қаржы құралдары – ақпаратты табыс ету» ІAS және 39-«Қаржы құралдары – тану және бағалау» ІAS деген Халықаралық стандарттарда белгіленген қаржы активтері мен қаржы міндеттемелерін тану, бағалау мен табыс ету қағидаттарын толықтырады.

ҚОЛДАНЫЛУ САЛАСЫ

3. Осы Стандартты барлық ұйымдар қаржы құралдарының барлық түрлеріне қолдануға тиіс, мыналар қосылмайды:

(а) 27-«Шоғырландырылған және жеке қаржы есептілігі» ІAS, 28-«Қауымдасқан ұйымдарға салынған инвестициялар» (IAS)ХҚЕС немесе 31-«Бірлескен кәсіпорынға қатысу үлесі» (IAS)ХҚЕС сәйкес есеп берілетін еншілес ұйымдардағы, қауымдасқан ұйымдар және бірлескен кәсіпорындардағы қатысу үлестері. Алайда, кейбір жағдайларда, 27 (IAS)ХҚЕС, 28 (IAS)ХҚЕС немесе 31 (IAS)ХҚЕС -ы кәсіпорынға еншілес ұйымдағы, қауымдасқан ұйымдағы немесе бірлескен кәсіпорындағы қатысу үлесі жөнінде 39 (IAS)ХҚЕС -ын қолданып есеп беріне рұқсат береді; мұндай жағдайларда кәсіпорындар осы ХҚЕС-ның талаптарын қолдануы тиіс. Кәсіпорындар сондай-ақ еншілес ұйымдардағы, қауымдасқан ұйымдардағы немесе бірлескен кәсіпорындардағы қатысу үлестерімен байланысты барлық туынды құралдарға, егер туынды құрал 32 (IAS)ХҚЕС -тағы үлестік құрал анықтамасына сай келмейтін болса, осы ХҚЕС-ты қолдануға міндетті.


(b) 32 (IFRS) ХҚЕС-тың 16А және 16В тармақтарына немесе 16С және 16D тармақтарына сәйкес үлестік құралдар ретінде жіктелуі талап етілетін құралдар.

(с) [жойылған]

(d) 4-«Сақтандыру шарттары» ІFRS айқындауына сәйкес сақтандыру шарттары. Соның өзінде осы Стандарт, егер 39 ІAS ұйымды есепке алуда оларды жеке көрсетуге міндеттесе, сақтандыру шарттарында тізілген туынды құралдарға қолданылады.

(е) оларға 2-«Үлесті құралдар негізіндегі төлемдер» ІFRS қолданылатын үлесті құралдар негізінде төлемдер операциялары шеңберіндегі қаржы құралдары, шарттар мен міндеттемелер. Бірақ осы Стандарт 39 ІAS Халықаралық стандартының 5-7-параграфтарының қолданысына жататын шарттарға қолданылатынын ескеру керек.

4. Осы Стандарт танылған және танылмаған қаржы құралдарына қатысты қолданылады. Танылған қаржы құралдарының қатарына 39 ІAS-ты қолдану саласындағы қаржы активтері мен қаржы міндеттемелері жатады. Танылмаған қаржы құралдарының қатарына 39 ІAS қолданысына килікпей, осы Стандарттың қолдану саласында тұрған кейбір қаржы құралдары кіреді (мысалы, несие алу туралы кейбір келісімдер).

5. Осы Стандарт 39 ІAS-тың қолданысына жататын қаржылық емес баптарды сатып алуға немесе сатуға арналған шарттарға қолданылуы тиіс (39 ІAS Халықаралық стандартының 5-7-параграфтарын қараңыз).

ҚАРЖЫ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ СЫНЫПТАРЫ ЖӘНЕ АШЫП КӨРСЕТУ ДӘРЕЖЕСІ

6. Осы Стандарт қаржы құралдарын сыныптары бойынша ашып көрсетуді талап еткен жағдайларда, ұйым қаржы құралдарын ашып көрсетілетін ақпараттың сипатына сәйкес келетін және сол қаржы құралдарының сипаттамаларын ескеретін сыныптарға топтастыруға тиіс. Ұйым баланстың тиісті желілік баптарымен салыстыру жүргізу үшін жеткілікті түрде ақпарат беруге міндетті.

ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙ МЕН ҰЙЫМ ҚЫЗМЕТІНІҢ НӘТИЖЕЛЕРІ ТҰРҒЫСЫНДА ҚАРЖЫ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ МАҢЫЗЫ

7. Ұйым қаржы есептілігін пайдаланушылар оның қаржылық жағдайы мен қызмет нәтижелері тұрғысында қаржы құралдарының маңызын бағалауға мүмкіндік беретіндей ақпаратты ашып көрсетуге міндетті.


Баланс

Қаржы активтері мен қаржылық міндеттемелер санаттары

8. Төменде аталған санаттардың әрқайсысы бойынша баланстық құн, 39 ІAS-тағы айқындауға сәйкес, не баланстың өзінде, не ескертулерде ашып көрсетілуі тиіс:

(а) пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланатын қаржы активтері, бастапқы тану кезінде солай деп жіктелгендері (і) және 39 ІAS-қа сәйкес сауда үшін арналғандары ретінде жіктелгендері (іі) жеке көрсетіледі;

(b) өтеуге дейін ұсталынатын инвестициялар;

(с) несиелер мен дебиторлық берешек;

(d) сату үшін қолда бар қаржы активтері;

(е) пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланатын қаржылық міндеттемелер, бастапқы тану кезінде солай деп жіктелгендері (і) және 39 ІAS-қа сәйкес сауда үшін арналғандары ретінде жіктелгендері (іі) жеке көрсетіледі;

және

(f) амортизациялық құны бойынша бағаланатын қаржылық міндеттемелер.

Пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланатын қаржы активтері немесе қаржылық міндеттемелер

9. Егер ұйым несиені немесе дебиторлық берешекті (немесе несие немесе дебиторлық берешек тобын) пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланатыны ретінде жіктесе, ол мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) кредиттік тәуекелділікке барынша берілу (қараңыз 36 (а)-параграф, есепті уақыттағы жағдай бойынша, сондай несие немесе дебиторлық берешек (немесе несие немесе дебиторлық берешек топтары);

(b) кез келген тиісінше кредиттік туынды құралдар немесе соларға ұқсас құралдар кредиттік тәуекелге сондай барынша берілгендікті азайтатын шама;

(с) кезең ішінде және кредиттік тәуекелдің өзгеруі себепті несиенің немесе дебиторлық берешектің (немесе несие немесе дебиторлық берешек топтарының) жиынтық әділ құнының өзгеру шамасы, бұлар былайша айқындалады:

(і) рыноктық тәуекелді туғызған рынок жағдайларындағы өзгерістерге жатқызылмайтын оның әділ құнындағы өзгеріс шамасы; немесе


(іі) баламалы әдісті қолдану, ол, ұйымның пікірі бойынша, осы активтің кредиттік тәуекелінің өзгерістеріне жататын әділ құнындағы өзгеріс шамасын анағұрлым шынайы айқындайды.

Рыноктық тәуекелді туғызған рынок жағдайларының өзгерістері қазіргі пайыз ставкасының (-бағдарының), тауар бағасының, валюта бағамының, бағалар немесе ставкалар индексінің өзгерістерін қамтиды.

(d) кез келген тиісінше кредиттік туынды құралдардың әділ құнындағы өзгеріс шамасы. Ол өзгеріс кезең ішінде және несиені немесе дебиторлық берешекті жіктеу кезінен бастап мұндай өзгерістің жиынтық шамасы орын алған.

10. Егер ұйым 39 ІAS Халықаралық стандартының 9-параграфына сәйкес пайда немесе залал арқылы әділ құн бойынша бағалау ретінде қаржылық міндеттемені жіктесе, ол мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) кезең ішінде және сол міндеттеменің кредиттік тәуекелінің өзгеруі себепті қаржылық міндеттеменің жиынтық әділ құнының өзгеру шамасы, бұлар былайша айқындалады:

(і) рыноктық тәуекелді туғызған рынок жағдайларындағы өзгерістерге жатқызылмайтын оның әділ құнындағы өзгеріс шамасы (қараңыз, В Қосымшасының В4 параграфы);

немесе

(іі) баламалы әдісті қолдану, ол, ұйымның пікірі бойынша, осы міндеттеменің кредиттік тәуекелінің өзгерістеріне жататын әділ құнындағы өзгеріс шамасын анағұрлым шынайы айқындайды.

Рыноктық тәуекелді туғызған рынок жағдайларының өзгерістері қазіргі пайыз ставкасының-бағдарының, басқа ұйымның қаржы құралы бағасының, тауар бағасының, валюта бағамының, бағалар немесе ставкалар индексінің өзгерістерін қамтиды. Пай опционы келтірілетін шарттарға орай рынок жағдайындағы өзгерістер ішкі немесе сыртқы инвестициялық қордың тиімділік дәрежесінің өзгерістерін де қамтиды.

(b) қаржылық міндеттеменің баланстық құны және ұйым өтеу күніне міндеттемені ұстаушыға шарт бойынша төлеуге тиісті сома арасындағы айырмашылық.

11. Ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) 9(с) және 10(а)-тармақтардың талаптарын орындау үшін қолданылған әдістер;


(b) егер ұйым 9(с) немесе 10(а)-тармақтарының талаптарына сәйкес ол жүргізген ашып көрсету кредиттік тәуекел өзгерісіне жататын қаржы активінің немесе қаржылық міндеттеменің әділ құнындағы өзгерісті толық көлемде көрсете алмайды деп есептесе, ол мұндай қорытынды үшін негіздемені және өзі маңызды деп есептейтін факторларды ашып көрсетуі тиіс.

Қайта сыныптау

12. Егер кәсіпорын қаржылық активті (39 (IAS) ХҚЕС-ның 51-54 тармақтарына сәйкес) төмендегілер бойынша бағаланған қаржылық актив деп қайта жіктесе:

(а) әділ құны бойынша емес, өзіндік құны немесе амортизацияланған құны бойынша; немесе

(b) өзіндік құны немесе амортизацияланған құны бойынша емес, әділ құны бойынша,

ол әрбір санатқа немесе санаттан қайта жіктелген соманы және мұндай қайта жіктеудің себебін ашып көрсетуге міндетті.

12А Егер кәсіпорын қаржылық активті 39 (IAS) ХҚЕС-ның 50В немесе 50D тармақтарына сәйкес пайда немесе шығын санаты арқылы әділ құны бойынша бағаланатын құралдардың қатарынан немесе 39 (IAS) ХҚЕС-ның 50Е тармағына сәйкес сату үшін қолда бар актив қатарынан қайта жіктесе, ол келесі ақпаратты ашып көрсетуі тиіс:

(а) әрбір санатқа немесе санаттан қайта жіктелген соманы;

(b) тануды тоқтатқанға дейін әрбір есепті кезең ішінде, ағымдағы және алдыңғы есепті кезең ішінде қайта жіктелген барлық қаржылық активтердің баланстық құнын және әділ құнын;

(с) егер қаржылық актив 50В тармағына сәйкес қайта жіктелген болса, сирек жағдайды, және сирек жағдай екендігін көрсететін деректерді және жағдайларды;

(d) қаржылық актив қайта жіктелген есепті кезең ішінде, сол есепті кезеңдегі және алдыңғы есепті кезеңдегі пайда немесе шығын бойынша немесе басқа толық табыс бойынша танылған қаржылық активтің әділ құнының кірісі немесе шығысын;

(е) (қаржылық актив қайта жіктелген есепті кезеңді қоса) қайта жіктеуден кейінгі әрбір есепті кезең ішінде қаржылық активті тануды тоқтатқанға дейін, қаржылық актив бұрын қайта жіктелмегенде, пайда немесе шығын бойынша немесе басқа толық табыс бойынша танылар, әділ құнының кірісі немесе шығысын және пайда немесе шығын бойынша кірісті, шығысты, табысты және шығынды; және


(f) қаржылық актив қайта жіктелген күнгі тиімді пайыздық ставканы және кәсіпорын өтеуге үмітті ақша қозғалысының бағаланған сомаларын.

Тануды тоқтату

13. Ұйым қаржы активтерін бұлардың бір бөлігін немесе сол қаржы активтерінің бәрін тануды тоқтату үшін белгіленген өлшемдерге келмейтіндей етіп бере алатын (қараңыз, 39 ІAS Халықаралық стандартының 15-37-параграфтары). Мұндай қаржы активтерінің әрбір сыныбы үшін ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) активтердің сипаты;

(b) осы активтерді иеленуге байланысты бұрынғысынша ұйым көтеретін немесе алатын тәуекелдер мен пайданың сипаты;

(с) содан бастап ұйым барлық активтерді толық көлемінде тануды жалғастырып келе жатқан сәт, сондай-ақ сол активтер мен ілеспе міндеттемелердің баланстық құндары;

және

(d) содан бастап ұйым оларға өзінің одан әрі теңдес қатысуына активтердің танылуын жалғастыру сәті, бастапқы активтердің жиынтық баланстық құны, ұйым тануын жалғастыратын активтер құны және ілеспе міндеттемелердің баланстық құны.

Кепілді қамтамасыз ету

14. Ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) 39 ІAS Халықаралық стандартының 37(а)-параграфына сәйкес қайта сыныпталған сомаларды қоса алғанда, міндеттемелерді немесе шартты міндеттемелерді кепілді қамтамасыз ету ретінде оған берілген қаржы активтерінің баланстық құнын;

және

(b) кепілді қамтамасыз етудің жасалуына байланысты шарттарды.

15. Ұйымда кепілді қамтамасыз ету болғанда (қаржылық немесе қаржылық емес активтер) және оның иесі тарапынан дефолт болмағанда кепіл затын сатуға немесе қайтадан қоюға оған рұқсат берілгенде, ол мыналарды ашып көрсетуге тиіс:

(а) кепілді қамтамасыз етудің ұсталынатын әділ құнын;

(b) сатылған немесе қайта кепілденген кез келген сондай кепілді қамтамасыз етудің әділ құнын, сондай-ақ ұйымда оны қайтару міндеттемесінің болуын;

және

(с) берілген кепілді қамтамасыз етуді пайдалануға байланысты жағдайларды.


Кредиттік залалдарды жабуға арналған бағалау резерві

16. Қаржы активтері кредиттік залалдар себебінен құнсызданғанда, ұйым осындай құнсыздануды бөлек шотта көрсетеді (мысалы, құнсызданудың жекелеген жағдайларын жазу үшін бағалау резерві шотында немесе активтердің ұжымдық құнсыздануын жазу үшін ұқсас шотта). Бұл жерде активтің баланстық құнын тікелей азайтудың орнына ол қаржы активтерінің әрбір сыныбы үшін есепті кезең ішінде мұндай шотта өзгерістерді салыстыру деректерін ашып көрсетуі тиіс.

Көптеген тізбектеулі туынды элементтері бар құрамдастырылған қаржы құралдары

17. Егер ұйым оның құрамында міндеттеме де, капитал компоненті бар құрал шығарса (қараңыз, 39 ІAS Халықаралық стандартының 28-параграфы) және сол құралда құны бірімен-бірі байланысты көптеген туынды элементтер тізбектелсе (мысалы, қайтарылатын айырбас борыш құралы), ол мұндай элементтердің болуын ашып көрсетуге тиіс.

Міндеттемелерді орындамау және бұзушылық

18. Займдар бойынша есепті уақыт жағдайында танылған кредиторлық берешекке орай ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) борыштың, пайыздардың негізгі сомасын төлеу жөніндегі міндеттемелердің орындамаудың кез келген жағдайлары туралы, сондай-ақ өтеу қоры немесе займдар бойынша сондай кредиторлық берешекті есепті кезең ішінде мерзімінен бұрын өтеу жағдайлары жөніндегі егжей-тегжейлі мәліметтерді;

(b) есепті уақытқа міндеттемелерді орындамаған кезде займдар бойынша кредиторлық берешектің баланстық құнын;

және

(с) орындалмаған міндеттемелер өтелген бе немесе шығаруға қаржы есептілігін бекіту уақытына дейін займдар бойынша кредиторлық берешектің шарттары қайта қаралған ба, сол туралы ақпарат.

19. Егер есепті кезең ішінде 18-параграфта жазылғаннан өзгеше займ туралы келісім шарттарының бұзылуы орын алса, егер мұндай бұзушылық займ берушіге тездетілген режимде өтеуді талап етуге мүмкіндік туғызса (бұзушылық жойылған немесе есепті уақыт жағдайы бойынша немесе бұл уақыт болғанға дейін займ шарттары қайта қаралған жағдайлардан басқа), ұйым 18-параграфқа сәйкес ашып көрсетілуге тиісті сол ақпаратты ашып көрсетуге міндетті.


Пайда мен залал туралы есеп және капитал

Кіріс, шығыс, пайда немесе залал баптары

20. Ұйым толық табыс жөніндегі есептілігінің өзінде, не ескертулерде кірістің, шығыстың, пайданың немесе залалның мынадай баптарын ашып көрсетуге міндетті:

(а) таза пайда немесе залал, мыналар бойынша:

(і) пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланатын, қаржы активтеріне немесе қаржылық міндеттемелерге орай жеке көрсетілетін, бастапқы тану кезінде, сондай-ақ қаржы активтеріне немесе қаржылық міндеттемелеріне орай сондайлар ретінде сыныпталатын, 39 ІAS-қа сәйкес сауда үшін арналғандар ретінде сыныпталатын қаржы активтері немесе қаржылық міндеттемелері;

(іі) сату үшін қолда бар, пайданың немесе залалның шамасы жеке көрсетілетін, есепті кезең ішінде басқа толық табыс арқылы танылған және капиталдан есептен шығарылған әрі кезеңдегі пайда мен залал туралы есепте танылған қаржы активтері;

(ііі) өтеуге дейін ұсталынған инвестициялар;

(іv) несиелер мен дебиторлық берешек;

және

(v) амортизациялық құны бойынша бағаланатын қаржылық міндеттемелер;

(b) пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланбайтын қаржы активтері мен қаржылық міндеттемелерге орай жиынтықты пайыздық кіріс және жиынтықты пайыздық шығыстар (пайыздың тиімді ставкасының әдісі бойынша есептелінетін);

(с) мыналарға байланысты пайда болған сыйақылар мен алымдар бойынша кірістер мен шығыстар (пайыздың тиімді ставкасын айқындау кезінде ескерілетін сомалардан басқа):

(і) пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланбаған қаржы активтері немесе қаржылық міндеттемелер;

және

(іі) соның нәтижесінде активтер жеке тұлғалардың, трастілердің, зейнетақы қорлары мен басқа институттардың тапсыруы бойынша ұстап қалынатын немесе инвестицияланатын трастілік және өзге де фидуциарлық қызмет;

(d) 39 ІAS Халықаралық стандартының AG93-параграфына сәйкес есептелетін құнсызданған қаржы активтері бойынша пайыздық кіріс;


және

(е) қаржы активтерінің әрбір сыныбы бойынша құнсызданудан болған кез келген залалның шамасы.

Басқа да ашып көрсетулер

Есеп саясаты

21. 1 (ІAS) -«Қаржы есептілігін ұсыну» (2007 жылы қайта қаралған) Халықаралық стандартының 117-параграфына сәйкес ұйым есеп саясатының мәнді түйіндерін қысқаша сипаттағанда қаржы есептілігін жасау кезінде қолданылған бағалаулардың, сондай-ақ табыс етілген қаржы есептілігін түсіну үшін маңызы бар есеп саясатының басқа да түйіндерінің негізін (немесе негіздерін) ашып көрсетуге тиіс.

Хеджирлеуді есепке алу

22. Ұйым 39 ІAS-та сипатталған хеджирлеудің барлық түрлері бойынша жеке мынадай ақпаратты ашып көрсетуге міндетті (яғни әділ құн бойынша хеджирлеу, ақша тасқыны бойынша хеджирлеу, сондай-ақ шетелдік қызметке таза инвестицияларды хеджирлеу):

(а) хеджирлеудің әр түрін сипаттау;

(b) хеджирлеудің құралдары ретінде бағышталған қаржы құралдарын, сондай-ақ есепті уақыт жағдайы бойынша олардың әділ құнын сипаттау;

және

(с) хеджирлеудің тәуекелдік сипаты.

23. Ақша тасқындарын хеджирлеуге орай ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) ақша тасқындары күтілетін кезеңдер және олар қашан, шамамен, пайдаға немесе залалға әсер етеді;

(b) ол жөнінде хеджирлеу есебінен бұрын қолданылған, бірақ оның болуы енді күтілмейтін кез келген болжамды мәмілені сипаттау;

(с) ағымдағы кезең ішінде басқа толық табыс арқылы танылған сома;

(d) капитал шоттарынан есептен шығарылған және есепті кезеңдегі пайдаға немесе залалға қосылған, толық табыс туралы есептің әрбір желілік бабына қосылған сомалары көрсетілген сома;

және

(е) ағымдағы кезең ішінде капитал шоттарынан есептен шығарылған және қаржылық емес активтің немесе қаржылық емес міндеттеменің бастапқы құнына немесе басқа баланстық құнына қосылған, оны сатып алу немесе қабылдау хеджирленетін жоғары ықтималды болжамды мәміленің мәні болған сома.


24. Ұйым мыналарды жеке ашып көрсетуге міндетті:

(а) әділ құнды, пайданы немесе залалды хеджирлеу кезінде:

(і) хеджирлеу құралы бойынша;

және

(іі) хеджирлеу тәуекеліне жатқызылатын хеджирлеу бабы бойынша.

(b) пайдада немесе залалда танылған ақша тасқындарын хеджирлеудің тиімсіздігі; және

(с) пайдада немесе залалда танылған шетелдік қызметке таза инвестицияларды хеджирлеудің тиімсіздігі.

Әділ құн

25. 29-параграфта айтылғаннан басқа жағдайларда, ұйым қаржы активтері мен қаржылық міндеттемелердің әрбір сыныбы үшін әділ құнды ашып көрсетуі тиіс (қараңыз, 6-параграф), сөйтіп, оны баланстық құнның тиісті мәнімен салыстыруға болады.

26. Әділ құнды ашып көрсету кезінде ұйым қаржы активтері мен қаржылық міндеттемелерді сыныптарға топтастыруға міндетті. Алайда егерде олардың баланстық құнының мәндері баланста біріне-бірі қарсы есепке алынбаса, ұйымның олардың біріне-бірі қарсы есепке алуға құқығы жоқ.

27. Ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) әдістерді, ал бағалау әдістемесін пайдалану кезінде қаржы активтерінің немесе қаржылық міндеттемелердің әрбір сыныбының әділ құнының мәндерін айқындау үшін қолданылған жол берулерді. Мысалы, егер бұл орайлас келсе, ұйым алдын-ала төлеу коэффициенттеріне, кредиттік ысырап есептік коэффициенттерімен пайыздық немесе дисконттық ставкаларға қатысты жол берулер туралы ақпаратты ашып көрсетеді;

(b) әділ құнның мәні толық немесе ішінара, белсенді рыноктық жарияланған баға белгілеріне тікелей сілтеме жасау жолымен не бағалау әдістемесі арқылы анықтала ма, солар туралы ақпарат (39 ІAS Халықаралық стандартының AG71-AG79-параграфтарын қараңыз);

(с) ағымдағы рыноктық мәмілелердің расталмаған бағаларымен, сол құралмен (яғни өзгеріссіз және қайта сұрыптаусыз) және қол жететін нарықтық деректерге негізделмеген жол берулер негізінде бағалау әдістемесі арқылы әділ құн маңызын қаржы есептілігінде толық немесе ішінара танылғаны немесе ашып көрсетілгені айқындалған ба, сол туралы ақпарат. Қаржылық есептілікте танылған әділ құнның маңызына орай, бұлар бір немесе бірнеше жол берулер ақылға сиымды мүмкін болатын баламалы жол берулерге өзгерген кезде, едәуір өзгерістерге ұшырағанда, ұйым бұл фактіні келтіруге және мұндай өзгерістердің салдарын ашып көрсетуге міндетті. Осы тұрғыдан қарағанда, өзгерістердің мәні пайдаға немесе залалға және активтердің немесе міндеттемелердің жалпы сомасына қатысты, не әділ құндағы өзгерістер басқа толық табыс арқылы танылғанда капиталдың жалпы сомасына қатысты бағалануы тиіс;


(d) (с) тармағы қолдануға келетін жағдайда, бағалау әдістемесі арқылы белгіленген әділ құн өзгерісінің жиынтық шамасы есепті кезең ішіндегі пайдада немесе залалда танылған.

28. Қаржы құралы үшін ұтымды рынок болмағанда, ұйым әділ құнды бағалау әдістемелерінің бірін қолдану жолымен айқындайды (қараңыз, 39 ІAS Халықаралық стандартының AG74-AG76-параграфтары). Соның өзінде, бастапқы тану кезіндегі әділ бағаның жақсы расталуы мәміле бағасы болып табылады (яғни берілген немесе үстеме беруден алынған әділ құн). Бұған 39 ІAS Халықаралық стандартының AG76-параграфында сипатталған шарттарды орындаған жағдай кірмейді. Бұдан шығатыны, бастапқы таныған кездегі әділ құн мен бағалау әдістемесі арқылы сол уақытта айқындауға болатын шама арасында алшақтық болуы мүмкін. Мұндай алшақтық болған кезде ұйым қаржы құралдарының сыныптары бойынша мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) факторлардың (соның ішінде уақыт факторының) өзгерісін көрсету үшін пайдадағы немесе залалдағы осындай алшақтықты тану жөніндегі өзінің есепке алу саясатын. Бұларды рыноктың қатысушылары баға белгілеген кезде ескеруі тиіс (39 ІAS Халықаралық стандартының AG76А-параграфы);

және

(b) кезеңнің басында және соңында пайдада немесе залалда әлі танылуға тиіс жиынтық алшақтық және бұл алшақтық шамасының өзгеруін салыстыру.

29. Әділ құнды ашып көрсету мына жағдайларда талап етілмейді:

(а) баланстық құн әділ құнның жеткілікті түрде жақын аппроксимациясы іспетті болса, мысалы, негізгі қызмет жөніндегі қысқа мерзімді дебиторлық және кредиторлық берешек сияқты сондай қаржы құралдарына орай болса;

(b) үлесті құралдарға инвестицияларға орай, бұлар ұтымды рынокта белгіленбейді, немесе сондай үлесті құралдармен байланысты туынды құралдар, 39 ІAS-қа сәйкес өзіндік құны бойынша бағаланады. Өйткені оның әділ құны шынайы бағалауға келмейді;

немесе

(с) дискрециондық қатысу қасиеті бар шартқа орай (4 ІFRS-те сипатталуына сәйкес, егер бұл қасиеттің әділ құны шынайы бағалана алмайтын болса.


30. 29(b) және (с) параграфтарында сипатталған жағдайларда, ұйым ақпаратты ашып көрсетуі тиіс. Ол қаржы есептілігін пайдаланушыларға сондай қаржы активтерінің немесе қаржылық міндеттемелерінің және олардың әділ құнының баланстық құны арасындағы мүмкін болатын алшақтықтар дәрежесі туралы өздігінен пайымдау жасауға көмектеседі, мыналарды қосқанда:

(а) бұл құралдардың әділ құны туралы ақпараттың ашылмау фактісі, өйткені ол шынайы бағалауға келмейді;

(b) осы қаржы құралдарын, олардың баланстық құнын сипаттау және әділ құнды шынайы бағалаудың мүмкіндігі жоқтығы туралы қорытынды үшін негіздер;

(с) осындай құралдардың рыногы туралы ақпарат;

(d) ұйымның осы қаржы құралдарын өткізуді көздейтіні туралы және оларды іске асыру тәсілі туралы ақпарат;

және

(е) қаржы құралдарын тану тоқталған жағдайда, олардың әділ құны шынайы бағалана алмайды, бұл факт, сондай-ақ тану тоқталған кездегі баланстық құны және танылған пайданың немесе залалның шамасы ашылуға тиісті.

ҚАРЖЫ ҚҰРАЛДАРЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ТУЫНДАЙТЫН ТӘУЕКЕЛДЕРДІҢ СИПАТЫ МЕН ДӘРЕЖЕСІ

31. Ұйым оның қаржы есептілігін пайдаланушылардың қаржы құралдарына байланысты есепті уақыт жағдайы бойынша ұйым киліккен тәуекелдердің сипаты мен дәрежесін бағалауға мүмкіндік беретін ақпаратты ашып көрсетуге міндетті.

32. 33-42-параграфтары талап ететін ашып көрсетулер қаржы құралдарына байланысты туындайтын тәуекелдерге және сондай тәуекелдерді басқару тәсілдеріне шоғырланған. Мұндай тәуекелдерге, әдетте, соның ішінде кредиттік тәуекел, өтімділік тәуекелі және рыноктық тәуекел жатады.

Сапалық сипаттағы ашып көрсету

33. Қаржы құралдарына байланысты туындаған тәуекелдің әрбір түрі үшін ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) тәуекелге килігу және олардың туындау себептерін;

(b) өзінің мақсатын, саясатын және тәуекелді басқару мәселелеріндегі рәсімдерін, сондай-ақ тәуекелді бағалау үшін пайдаланылатын әдістерін;


және

(с) өткен кезеңмен салыстырғанда (а) немесе (b)-дағы кез келген өзгерістерін.

Сандық сипаттағы ашып көрсету

34. Қаржы құралдарына байланысты туындаған тәуекелдің әрбір түрі үшін ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) есепті уақыттағы жағдай бойынша өзінің осындай тәуекелге киліккені туралы қорытылған сандық деректер. Бұл ашып көрсету ұйымның жетекші басқарушы қызметкерлеріне, мысалы, директорлар кеңесіне немесе бас директорға ішкі арналар бойынша берілген ақпаратқа (24-«Байланысты тараптар туралы ақпаратты ашып көрсету» ІAS-та белгіленгендей) негізделуі тиіс;

(b) 36-42-параграфтар талап ететін ақпарат, оны (а)-ға табыс етпегенде, тәуекел елеулі сипат алған жағдайлардан басқа (қараңыз, елеулілік туралы мәселеге 1 ІAS Халықаралық стандартының 29-31-параграфтары);

(с) тәуекелдің шоғырлануы, егер ол (а) және (b)-дан анық болмаса.

35. Егер есепті уақытқа ашып көрсетілген сандық деректер есепті кезең ішінде ұйымның тәуекелге килігуі жөнінде репрезентативтік болып табылмаса, ұйым репрезентативтік сипаты бар қосымша ақпарат табыс етуге міндетті.

Кредиттік тәуекел

36. Ұйым қаржы құралдарының сыныптары бойынша мынадай ақпаратты ашып көрсетуге міндетті:

(а) баланс уақытындағы жағдай бойынша кредиттік тәуекелге мейлінше килігу едәуір жақсы көрсетілген сома, кез келген кепілді немесе кредитті қамтамасыз етудің басқа нысандарын есепке алусыз (мысалы, 32 ІAS-та белгіленген, өзара есепке алу өлшемдерін қанағаттандырмайтын өзара есепке алу туралы келісімдер);

(b) (а)-да ашылған сома жөнінде, қамтамасыз ету ретінде ұсталынған кепілді сипаттау және кредитті қамтамасыз етудің басқа да нысандары;

(с) мерзімі өтпеген және құнсызданбаған қаржы активтерінің кредиттік сапасы туралы ақпарат;

және

(d) мерзімі өтуі немесе құнсыздануы болғандағы қаржы активтерінің баланстық құны, егер оларға байланысты шарттар қайта қаралмағанда.


Мерзімі өткен немесе құнсызданған қаржы активтері

37. Ұйым қаржы құралдарының сыныптары бойынша мына ақпаратты ашып көрсетуге міндетті:

(а) есепті уақытқа мерзімі өткен, бірақ құнсызданбаған қаржы активтерінің қашаннан бергі екендігі жөніндегі талдамалы деректер;

(b) белгілі болғандай, есепті уақыттағы жағдай бойынша құнсызданған қаржы активтері туралы талдамалы деректер, ұйым құнсыздануды анықтаған кезде назарда ұстаған факторларды қоса алғанда;

және

(с) (а) және (b)-да ашып көрсетілген сомаларға орай, қамтамасыз ету ретінде ұйым ұстаған кепілді және кредитті қамтамасыз етудің басқа да нысандарын сипаттау, сондай-ақ олардың әділ бағалануы іс жүзінде мүмкін емес жағдайлардан басқа.

Ұйым алған кепіл және кредитті қамтамасыз етудің басқа да нысандары

38. Ұйым кезең ішінде өзі қамтамасыз ету ретінде ұстап қалатын кепіл түрінде қаржы немесе қаржылық емес активтерін алғанда немесе кепілді қамтамасыз етудің басқа да түрлеріне (мысалы, кепілдіктерге) жүгінгенде, мұндай активтер басқа Стандарттарда белгіленген тану өлшемдерін қанағаттандырғанда, ұйым мыналарды ашып көрсетуге тиіс:

(а) алынған активтердің сипаты мен баланстық құнын;

және

(b) мұндай активтер қолма-қол ақша қаражатына айнала алмайтын болғанда мұндай активтерді өткізу немесе өз қызметінде пайдалану мәселесіндегі өз саясатын.

Өтімділік тәуекелі

39. Ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) өтеудің шарттық мерзімдері әлі болмай жатып көрсететін қаржылық міндеттемелердің өтелуі туралы талдамалы деректер;

және

(b) (а)-ға тән өтімділік тәуекелін басқару тәсілдерін сипаттау.

Рыноктық тәуекел

Сезімділік талдауы

40. Ұйым 41-параграфтың талаптарын орындағаннан басқа жағдайда, ол мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) есепті уақыт жағдайы бойынша ұйым киліккен рыноктық тәуекелдің әрбір түріне сезімділікті талдау нәтижесін, соның ішінде осы уақытқа ақылға сыйымды мүмкін болатын тиісті тәуекелдік ауысу өзгерістерінің пайдаға немесе залалға қалай әсер еткені туралы ақпаратты;


(b) сезімділікті талдау кезінде пайдаланылған әдістер мен жол берулер;

және

(с) өткен кезеңмен салыстырғанда әдістер мен жол берулердегі өзгерістер және мұндай өзгерістер үшін негіздер.

41. Егер ұйым сезімділік талдауын әзірлесе, мысалы, тәуекелдің ауыспалы құрамдас бөліктерінің (мысалы, пайыздық ставкалар мен айырбас бағамдары) арасындағы өзара тәуекелділігін көрсететін тәуекел құнын талдаса және оны қаржы тәуекелдерін басқару үшін пайдаланса, ол оны 40-параграфта көзделген талдау орнына табыс ете алады. Ұйым мыналарды ашып көрсетуге міндетті:

(а) сезімділікті осындай талдауға әзірлік кезінде пайдаланылған әдістің мәнін түсіндіретін ақпаратты, сондай-ақ табыс етілген деректердің негізі болған негізгі параметрлер мен жол берулер;

және

(b) пайдаланылған әдіс пен шектеудің мақсаты түсіндіретін ақпаратты, бұлар ақпаратты табыс етудің салдары бола алады, тиісті активтермен міндеттемелердің әділ құнын толық түрде көрсете алмайды.

Рыноктық тәуекел туралы басқа ақпаратты ашып көрсету

42. 40 немесе 41-параграфқа сәйкес табыс етілген сезімділікті талдау қаржы құралына тән тәуекел жөнінде репрезентативтік емес болғанда (мысалы, жыл соңындағы жағдай бойынша тәуекелдікке килігу жыл бойы тәуекелдікке килігуді көрсетпейді) ұйым осы фактіні ашып көрсетуге міндетті, бұл сезімділікті талдаудың репрезентативтік еместігі туралы қорытынды үшін негіздер ретінде тең.

КҮШІНЕ ЕНУ КҮНІ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУҒА КӨШУ

43. Ұйым осы Стандартты 2007 жылдың 1 қаңтарынан басталатын жылдық кезеңдерге қатысты және осы күннен кейін қолдануға міндетті. Стандартты мерзімінен бұрын қолдану құпталады. Егер ұйым осы Стандартты неғұрлым ерте кезеңге қатысты қолданса, ол бұл фактіні ашып көрсетуге міндетті.

44. Егер ұйым осы Стандартты 2006 жылғы 1 қаңтарға дейін басталатын жылдық кезеңдерге қатысты қолданса, ол қаржы құралдарына байланысты туындайтын тәуекелдердің сипаты мен дәрежесі туралы 31-42-параграфтар талап ететін ашып көрсету үшін салыстырмалы ақпаратты табыс етуге міндетті емес.


44А 1 (IAS) (2007 жылы қайта қаралғандай) ХҚЕС бойынша ХҚЕС-тарында қолданылған терминологияға түзету енгізілді. Сонымен бірге 20, 21, 23(с) және (d),27(с) тармақтарына және В Қосымшасының В5 тармағына түзетулер енгізілді. Кәсіпорын осы түзетулерді жылдық кезеңдер үшін 2009 жылдың 1 қаңтарынан немесе осы күннен кейін бастап қолдануы тиіс. Егер кәсіпорын 1 (IAS) (2007 жылы қайта қаралғандай) ХҚЕС-ын ертерек мерзімде қолданса, осы түзетулер сол ертерек мерзім ішінде қолданылуы тиіс.

44В 3 IFRS (2008 жылы қайта қаралғандай) ХҚЕС бойынша 3(с) тармағы алынып тасталды. Кәсіпорын осы түзетулерді жылдық кезеңдер үшін 2009 жылдың 1 шілдесінен немесе осы күннен кейін бастап қолдануы тиіс. Егер кәсіпорын 3 IFRS (2008 жылы қайта қаралғандай) ХҚЕС-ын ертерек мерзімде қолданса, осы түзетулер сол ертерек мерзім ішінде қолданылуы тиіс.

44С Осы 3 тармақтағы түзетуді кәсіпорын 2009 жылдың 1 қаңтарынан немесе бұдан кейінгі күннен бастап жылдық кезеңдер үшін қолдануы тиіс. Егер кәсіпорын 2008 жылдың ақпанында шығарылған Жоюдан соң туындайтын мерзімнен бұрын өтеу құқығы бар қаржы құралдары және міндеттемелер міндеттемелер (32 (IAS)ХҚЕС-қа және 1(IAS)ХҚЕС-қа түзетулер) құжатын ертерек мерзім ішінде қолданса, 3 тармақтағы түзетуді сол ертерек мерзім ішінде қолдануы тиіс.

44D 3(а) тармағына 2008 жылдың мамырында шығарылған ХҚЕС-тарына жетілдірулер бойынша түзетулер енгізілді. Осы түзетулерді кәсіпорын 2009 жылдың 1 қаңтарынан немесе бұдан кейінгі күннен бастап жылдық кезеңдер үшін қолдануы тиіс. Бұдан ертерек қолданысқа рұқсат етіледі. Егер кәсіпорын түзетулерді ертерек мерзім ішінде қолданса, бұл деректі ашып көрсетуі тиіс және сол ертерек мерзім ішінде 2008ж. мамырында шығарылған 28 (IAS)ХҚЕС -ның 1 тармағына, 31 (IAS)ХҚЕС -ның 1 тармағына және 32 (IAS)ХҚЕС -ның 4 тармағына енгізілген түзетулерді қолдануы тиіс. Кәсіпорынның осы түзетулерді проспективті түрде қолдануына рұқсат етіледі.

44Е 2008 жылдың қазанында шығарылған Қаржылық активтерді қайта жіктеу (39 (IAS) ХҚЕС-ына және 7 (IFRS) ХҚЕС-ына түзетулер) бойынша 12 тармаққа түзетулер енгізілді және 12А тармағы қосылды. Осы түзетулерді кәсіпорын 2008 жылдың 1 шілдесінен бастап қолдануы тиіс.


30 ІAS ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТЫНЫҢ КҮШІН ЖОЮ

45. Осы Стандарт 30-«Банктер мен ұқсас қаржы ұйымдарының қаржы есептілігіндегі ақпаратты ашып көрсету» ІAS Халықаралық қаржы есептілігінің стандартын ауыстырады.





А ҚОСЫМШАСЫ: Терминдерді белгілеу


Осы Қосымша Стандарттың ажырамас бөлігі болып табылады.


Кредиттік тәуекел

Бір тараптың қаржы құралы жөніндегі міндеттемесінің орындамауына екінші тараптың қаржылық залалы туындауына әкеп соғатын тәуекел.


Валюталық тәуекел

Қаржы құралына байланысты болашақ ақша қаражаты тасқындарының әділ құны валюта-айырбас бағамдарының өзгерістеріне орай айырбаста болатын тәуекел.


Пайыздық тәуекел

Қаржы құралына байланысты болашақ ақша қаражаты тасқындарының әділ құны пайыздың рыноктық ставкаларының өзгерістеріне орай айырбаста болатын тәуекел.


Өтімділік тәуекел

Қаржы міндеттемелері бойынша міндеттерін орындаған кезде ұйым қиыншылыққа киліккендегі тәуекел.


Займдар бойынша кредиторлық берешек

Займдар бойынша кредиторлық берешек, кредиттеудің қалыпты жағдайлары кезіндегі негізгі қызмет бойынша қысқа мерзімді кредиторлық берешектен басқа, қаржылық міндеттемелер болып табылады.


Рыноктық тәуекел

Қаржы құралына байланысты болашақ ақша қаражаты тасқындарының әділ құны рыноктық бағалардың өзгерістеріне орай өзгеруде болатын тәуекел. Рыноктық тәуекелдің мынадай үш түрі бар: валюталық тәуекел, пайыздық тәуекел және өзге де бағалық тәуекел.



Өзге де рыноктық тәуекел

Ақша қаражаты тасқындарының қаржы құралдарына байланысты әділ құны рыноктық бағалардың өзгерістері нәтижесінде өзгеруде болатын тәуекел (пайыздық немесе валюталық тәуекелден туындағанынан басқа), бұл осы өзгерістер жеке бағалы қағаз немесе оның эмитенті үшін ерекше факторлардан немесе рынокта айналыстағы барлық қаржы құралдарына әсер ететін факторлардан туындады ма, оған байланысты емес.


Мерзімі өткен

Басқа тарап шартта белгіленген мерзімде төлем жасамаса, қаржы активінің мерзімі өткен деп есептеледі.



следующая страница >>